Samstarf milli greina og sýnileiki í landsbyggðum meðal áherslna í opnu samtali um skapandi greinar

Samtal um skapandi greinar – Samantekt frá opnum umræðufundi 5. mars 

Rannsóknasetur skapandi greina bauð 5. mars til opins umræðufundar þar sem þátttakendur úr ólíkum áttum skapandi greina ræddu saman um stöðu og framtíð greinarinnar. Fundurinn fór fram bæði í Grósku og á netinu, en veður hafði áhrif á mætingu og sameinuðust því borð á vettvangi. Viðfangsefnið var einfalt: Hvað þarf að ræða? 

Í umræðunum komu fram fjölbreytt sjónarhorn, reynsla og ábendingar sem varpa ljósi á það sem fólk telur mikilvægt að takast á við á næstu misserum í greinunum. 

Kerfið, stöðugleiki og stuðningur 
Þátttakendur ræddu um óstöðugleika í stefnumótun og breytingar á sjóðum og kerfum sem valda óvissu í starfi. Mikil áhersla var á mikilvægi armslengdar og faglegs mats í úthlutunum, auk þess sem kallað var eftir stöðugum ramma, trausti og skýrleika. Einnig var rætt að virði menningar skili sér oft illa í opinberri umræðu og að innviðakerfi, t.d. bókhaldslyklarnir hjá sveitarfélögum, þurfi að endurspegla raunverulegt framlag. 

Kjör og starfsumhverfi listafólks 
Margir bentu á að öryggi og fyrirsjáanleiki væru grunnforsenda heilbrigðs starfsumhverfis. Þörf fyrir samfélag og að draga úr einangrun kom sterkt fram. Fjallað var um óljós tekjumódel, takmarkaðan aðgang að úrræðum og rótgróna ímynd fátæktar og fórna í greininni. Rætt var um sjálfstæða listsköpun, mikilvægi þess að hún mótist ekki af styrkjaumhverfinu og komið inn á hugmyndir um lágmarkslaun eða stöðugri grunnstuðning. Í framhaldinu var bent á að þessi ímynd, þar sem ótrygg kjör eru jafnvel upphafin sem hluti af listsköpun, megi ekki skyggja á að margt listafólk hefur byggt upp sjálfbæran og arðbæran rekstur. Mikilvægt er að sú hlið fái einnig vægi í umræðunni. Með því að rómantísera ekki erfiðleika og fórnir, heldur gera bæði áskoranir og árangur sýnileg, skapast rými fyrir fjölbreyttar starfsleiðir og markvissari stuðning við metnað, frumkvæði og sjálfbærni í greininni. 

Menntun og hæfni 
Rætt var um að menntakerfið undirbúi fólk ekki nægilega fyrir þann raunveruleika sem bíður að námi loknu. Skortur sé á fræðslu um rekstur, framleiðslu og samstarf og þátttakendur lýstu áherslu á að efla menntun í stoðgreinum. Einnig kom fram að sú hæfni sem listmenntun og skapandi greinar rækta, svo sem seigla, lausnamiðuð nálgun og skapandi hugsun, sé mikilvæg fyrir atvinnulífið en njóti ekki nægilegrar viðurkenningar eða sýnileika. 

Aðstaða, rými og starfsemi á landsbyggðinni 
Þeir sem tóku þátt í nethópi lögðu áherslu á mikilvægi aðstöðu, aðgengis og starfsrýma, sérstaklega utan höfuðborgarsvæðisins. Fyrirmyndir, sýnileiki lista og þátttaka barna og ungmenna skipta miklu máli svo fólk sjái sér framtíð í skapandi greinum. Rætt var um kulnun þeirra sem halda uppi menningarstarfi í heimabyggð og skort á stuðningi við verkefni sem byggja á mikilli sjálfboðavinnu. Einnig kom fram áhugi á að kortleggja og styðja betur við residensíur og skapandi miðstöðvar. 

Samstarf milli greina og verðmætasköpun 
Bent var á að samstarf á milli greina mætti vera öflugra, bæði innan skapandi greina og við aðrar greinar, s.s. ferðaþjónustu. Verðmæti úr menningartengdri starfsemi skili sér oft ekki til þeirra sem skapa þau og nauðsynlegt sé að koma á sameiginlegum vettvangi fyrir menningartengda ferðaþjónustu. Einnig kom fram áhersla á að efla nýsköpun, samvinnurými og grasrótarstarf sem styrkir sjálfstæði og atvinnusköpun. Mikill áhugi var á að tengja menningu, hönnun, tækni og frumkvöðlastarfsemi betur og skapa aðstæður þar sem nýjar hugmyndir og skapandi lausnir geta vaxið og dafnað. 

Mikilvægar spurningar

Þrátt fyrir ólíka bakgrunna eiga þátttakendur það sameiginlegt að vilja byggja sterkara og sjálfbærara umhverfi fyrir skapandi greinar. Umræðurnar sýna að mikil þekking, reynsla og vilji er til staðar, og að samtalið sjálft er mikilvægur hluti af lausninni. Úr samtalinu má draga fram eftirfarandi spurningar sem þykja mikilvægar fyrir áframhaldandi umræðu og rannsóknir.  

1. Hvernig má skilgreina og móta heildstæða stefnu fyrir skapandi greinar á Íslandi sem tryggir skýrleika í hugtökum, mælikvörðum og ábyrgðarskiptingu? 

2. Hvaða breytingar þarf að gera á fjármögnunar- og úthlutunarkerfum til að þau tryggi sanngirni, armslengd og sjálfbærni í rekstri skapandi greina? 

3. Hvernig má þróa menntakerfið þannig að það efli bæði skapandi hugsun þvert á námsgreinar og hagnýta hæfni í listmenntun, svo sem rekstrarfærni, framleiðslu, teymisvinnu og samstarf þvert á greinar? 

4. Hvernig getur samfélagið tryggt jafnvægi milli listræns frelsis og efnahagslegra krafna þannig að listamenn geti skapað sjálfbæra atvinnu án þess að sjálfstæði þeirra skerðist? 

5. Hvað þarf til að styrkja grunninnviði menningarstarfs á landsbyggðinni, svo sem aðstöðu, tengslanet, sýnileika og menntun, þannig að skapandi greinar verði raunhæfur atvinnumöguleiki utan höfuðborgarsvæðisins? 

6. Hvernig er hægt að þróa menningartengda ferðaþjónustu þannig að verðmætasköpunin skili sér til listafólks og að samstarf milli greina verði markvissara og gagnkvæmt? 

7. „Hvernig er hægt að skapa innviði og samstarfsumhverfi sem eflir tengingar milli menningar, hönnunar, tækni og frumkvöðlastarfsemi?“ 

RSSG þakkar öllum sem tóku þátt í samtalinu!